سالانه هزاران نفر دچار بیماری های کشنده ای از جمله انواع سرطان ها می شوند که برای عده زیادی از این بیماران، تنها درمان نجات بخش، پیوند سلول های بنیادی است.

امروزه اگرچه از سلول های بنیادی برای درمان بیش از 60 نوع بیماری استفاده می شود اما تحقیقات زیادی درباره سلول های بنیادی در درمان بیماری های مختلف از سرطان خون گرفته تا بیماری های روماتیسم، تالاسمی و حتی درمان سوختگی های عمیق در حال انجام است.

داروها تا زمانی بیماری های پیشرونده را کنترل می کنند که بطور روزانه مصرف شوند اما شاید در آینده ای نزدیک با پیوند سلول های بنیادی دیگر نیازی به مصرف دارو نباشد و این روش نوین پزشکی بتواند جایگزین درمان های مرسوم فعلی شود.

اما برای پیوند سلول های بنیادی باید به یک نکته اصلی توجه داشت و آن اینکه سلول های بنیادی لازم باید در دسترس باشد که این امر نیز فقط و فقط با وجود اهداکنندگان سلول های بنیادی مانند اهداکنندگان خون، میسر خواهد بود.

بسیاری از پزشکان برای پیدا کردن اهداکنندگان ، نخستین گزینه مناسب را خانواده و بستگان درجه یک فرد می دانند.

البته تنها وجود صرف اهداکنندگان، کافی نیست بلکه این افراد باید سالم باشند تا بتوان از آنان، سلول های سالم را جدا کرد؛ بنابراین پیوند سلول های بنیادی از فرد دهنده سالم و سازگار صورت می پذیرد اما تنها 30 درصد بیماران در میان بستگان خود، اهداکننده سازگار و سالم پیدا می کنند و برای بقیه، تنها شانس برای زنده ماندن، دریافت پیوند از فردی است که با وی هیچ نسبت خویشاوندی ندارد.

از این رو، بسیاری از جوامع با تشکیل بانک داوطلبان اهدای سلول های بنیادی تلاش دارند افراد متعددی را به این مراکز جذب کنند تا در مواقع ضروری بتوانند از سلول های آنان برای بیماران در حال مرگ استفاده کنند.

سازمان جهانی بهداشت نیز تلاش دارد کشورهای مختلفی را به تاسیس اینگونه بانک ها ترغیب کند.

ایران نیز به تازگی اقدام به راه اندازی بانک داوطلبان اهدای سلول های بنیادی کرده است چنانکه اکنون نخستین کشور در منطقه شرق مدیترانه و خاورمیانه به شمار می رویم که اقدام به راه اندازی بانک اهداکنندگان سلول های بنیادی کرده و علاوه برآن عضو مجمع جهانی بانک اهداکنندگان سلول های بنیادی هستیم.

با عضویت در مجمع جهانی بانک اهداکنندگان سلول های بنیادی می توان اهداکنندگان را در سراسر جهان جست و جو و در صورت نیاز از اهداکنندگان خارجی بهره گرفت چراکه هدف از تاسیس بانک داوطلبان اهدای سلول بنیادی برای پیوند از اهداکنندگان غیرخویشاوند، کمک به یافتن اهداکننده مناسب برای بیماران نیازمند است.

سلول های بنیادی با استقرار در مغز استخوان، سلول های خونی را به صورت مداوم تولید می کنند.

هنگامی که در بیماری های گوناگون مانند سرطان خون، مغز استخوان بیمار می شود یا در بیماری هایی مانند تالاسمی که مغز استخوان کار خود را صحیح انجام نمی دهد می توان مغز استخوان فرد بیمار را با پیوند سلول های بنیادی از مغز استخوان یا خون محیطی یک فرد سالم دیگر، جایگزین کرد.

بر روی سلول های سفید بدن هر شخص، پروتئین های خاصی به نام آنتی ژن وجود دارد که بصورت ژنتیکی به ارث می رسند و نقش مهمی در پیوند سلول های بنیادی دارند.

برای اینکه پیوند موفقیت آمیز باشد باید آنتی ژن های فرد دهنده با فرد گیرنده مشابهت داشته باشند.

بیشترین تشابه در دوقلوهای همسان و در درجه بعد در خواهر و برادر تنی و بستگان نزدیک است. احتمال تشابه بین افراد غیرمنسوب زیاد نیست بنابراین هرچه تعداد داوطلبان بانک های اهدای سلول های بنیادی بیشتر باشد شانس پیدا شدن فرد سازگار با بیمار نیازمند بیشتر خواهد بود.

تمام افراد بین 18 تا 60 سال که آمادگی اهدای سلول های بنیادی به هر فرد نیازمند را داشته باشند، می توانند عضو بانک داوطلبان اهدای سلول های بنیادی شوند؛ بطور کلی فرد باید دارای سلامت جسمی باشد و بیماری خاصی نداشته باشد.

از فرد داوطلب ابتدا نمونه خون گرفته شده و آزمایش های مربوطه انجام می شود و نتیجه آزمایش برای بررسی سازگاری با فرد بیمار نیازمند استفاده خواهد شد. اطلاعات اهداکنندگان به صورت محرمانه است و تنها برای جستجو استفاده خواهد شد.

درصورتی که فردی برای اهدای سلول های بنیادی انتخاب شود ابتدا آزمایش های لازم برای تائید سلامت فرد اهدا کننده انجام خواهد شد و سپس طی مدت سه تا چهار ساعت، سلول های بنیادی او توسط دستگاه جمع آوری خواهند شد که این کار مشابه اهدای خون است.

براساس گزارش ها و مستندات، اهدای سلول های بنیادی برای فرد اهداکننده هیچ خطر و عارضه ای همراه ندارد و سلول های برداشت شده توسط بدن در عرض چند روز جایگزین می شوند.

پروفسور 'اردشیر قوام زاده ' رییس مرکز تحقیقات هماتولوژی، انکولوژی و پیوند سلول های بنیادی دانشگاه علوم پزشکی تهران دراین باره می گوید: تمام افراد 18 تا 60 سال با اهدای سلول های بنیادی خود می توانند جان بیماران در حال مرگ را نجات بخشند. یافتن سلول های بنیادی همگن از خارج از کشور مشکل است و برای رفع این مشکل باید بانک این سلول ها در داخل کشور توسعه یابد. اگر 30 هزار نفر عضو بانک اهدای سلول های بنیادی شوند می توان نیازهای پیوند بیماران را تامین کرد اما اکنون به اندازه کافی اهداکننده این نوع از سلول ها در کشور وجود ندارد.

'امیرعلی حمیدیه' متخصص هماتولوژی نیز  می گوید: تقویت بانک سلول های بنیادی می تواند جان زیادی از انسان ها را نجات دهد.هم اکنون بیش از سه هزار داوطلب اهداکننده سلول های بنیادی، عضو این بانک شده اند. این بانک باید توسعه یابد چراکه در آینده ای نزدیکی، شاید درمان همه بیماری ها با پیوند سلول های بنیادی انجام شود. بهترین اهداکننده، خواهر و برادر تنی هر فرد است که متاسفانه با کاهش اعضای هر خانوار، شانس پیدا شدن دهنده سازگار در افراد خانواده روز به روز رو به کاهش است؛ در نتیجه نمی توانیم اهداکننده سلول برای بیماران پیدا کنیم و اغلب بیماران مراجعه کننده به علت نداشتن اهداکننده، جان خود را از دست می دهند. داشتن اهدا کننده مناسب، در حقیقت شانس زنده ماندن بیمار به شمار می رود.

چنانچه داوطلب پیوستن به جمع نجات دهندگان زندگی هستید به دفتر بانک اهداکنندگان سلول های بنیادی واقع در بیمارستان شریعتی تهران، مرکز تحقیقات هماتولوژی-انکولوژی و پیوند سلول های بنیادی مراجعه کنید.



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٠/۱٩ | ۱٠:٢٦ ‎ق.ظ | نویسنده : من س ح | نظرات ()