طبق آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بیمارستان های کشور به عنوان یکی از بزرگ ترین منابع تولید پسماندهای بیمارستانی، روزانه 400 تن پسماند تولید می کنند.

هر چند حجم این پسماندها در مقایسه با کل پسماندها و زباله هایی که در کشور تولید می شود، اندک است اما از نظر به خطر انداختن سلامت و جان مردم و آلودگی های محیط زیست، بسیار حائز اهمیت است.

پسماندهای بیمارستانی به پسماندهای عفونی، پسماندهای پاتولوژی مانند تکه های خون و بدن، اجسام تیز و برنده مانند تیغ جراحی، پسماندهای دارویی مانند داروهای تاریخ مصرف گذشته، پسماندهای سرطان‌زا مانند مواد شیمیایی، پسماندهای شیمیایی مانند حلال ها، پسماندهای رادیواکتیو یا پرتوزا، کپسول‌های حاوی گازهای پرفشار مانند سیلندرهای گاز و پسماندهای دارای فلزات سنگین مانند دستگاه های فشار خون، تقسیم بندی می شوند.

این پسماندهای خطرناک در صورت آلوده کردن محیط می تواند موجب بروز انواع بیماری ها مانند اسهال های خونی، سیاه زخم و انواع عفونت ها شوند.

دفع این زباله ها همواره با پیچیدگی های زیادی روبرو بوده است بنابراین همواره تلاش می شود که این زباله ها در همان منشای بی خطرسازی و استریل شوند.

این بی خطرسازی و استریل کردن توسط دستگاه هایی موسوم به 'اتوکلاو' -نوعی دستگاه بی خطرسازی پسماند بیمارستانی با استفاده از فشار بخار- و دستگاه های امحای زباله، صورت می گیرد.

این درحالی است که طبق آمار مطرح شده از سوی مسوولان وزارت بهداشت ، 236 بیمارستان از 875 بیمارستان کشور، دستگاه های بی خطرساز پسماند پزشکی را ندارند.

بحث تجهیز بیمارستان ها به دستگاه های بی خطرسازی و امحای زباله ها از مدت ها قبل یکی از چالش های نظام سلامت به شمار می رفت و اقدام های جدی در این باره صورت نگرفته است.

اما طی ماه های اخیر پافشاری مسوولان وزارت بهداشت بر تجهیز بیمارستان ها به این تجهیزات بیش از گذشته شده است و وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز هفته گذشته طی اقدامی قاطعانه به تمام بیمارستان های کشور مهلت داد تا پایان شهریور ماه امسال مراکز درمانی خود را به این دستگاه ها تجهیز کنند.

'مرضیه وحید دستجردی' درباره وضعیت تجهیز بیمارستان ها به این دستگاه ها به خبرنگار ایرنا می گوید: تمام بیمارستان های تهران به دستگاه امحای زباله مجهز هستند و دیگر بیمارستان های کشور نیز به تدریج به این دستگاه ها مجهز خواهند شد.

وی خاطرنشان می کند هم اکنون 60 درصد بیمارستان های کشور به دستگاه امحای زباله های بیمارستانی، مجهز هستند.

**اتوکلاوها گزینه نهایی برای بی خطرسازی پسماندهای بیمارستانی نیست

برخی مسوولان محیط زیست کشور مانند 'محمدرضا تابش' رییس فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی اعتقاد دارند که دستگاه های بی خطرسازی پسماندهای بیمارستانی برای بی خطر کردن آنها کافی نیست.

وی به خبرنگار ایرنا می گوید : تجهیزات بی خطرسازی پسماندهای بیمارستانی موسوم به 'اتوکلاو' ها فقط 20 درصد پسماندهای پزشکی را بی خطرسازی می کند و بقیه این پسماندها باید در 'زباله سوزهای مرکزی' ، امحا و بی خطرسازی کامل شود.

به گفته تابش ، هم اکنون وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با سازمان محیط زیست کشور به تفاهم رسیده اند تا سیاست های تلفیقی استفاده از اتوکلاوها و زباله سوزهای مرکزی را برای بی خطرسازی پسماندهای بیمارستانی به کار بگیرند.

به گفته 'سیدمحمد فیاض' مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران نیز بسیاری از مواد زائد عفونی دارای ماهیت خطرناک چندگانه هستند و نباید توسط بخار، گند زدایی شوند چراکه ممکن است کاربران و پرسنل در محیط را در معرض مواد سمی، رادیو اکتیو یا سایر مواد شیمیایی خطرناک قرار دهد.

وی تاکید می کند استفاده از اتوکلاو به هیچ عنوان، گزینه نهایی برای دفع پسماندهای بهداشتی و درمانی نیست.

مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران تصریح می کند با توجه به تعداد زیاد مراکز تولید کننده پسماندهای پزشکی، تهیه و توزیع اتوکلاوها در تمام مراکز نه به لحاظ اقتصادی و نه به لحاظ زیست محیطی و بهداشتی مقرون به صرفه نیست.

فیاض، ایجاد یک زباله سوز مرکزی برای سرویس دهی به تمام مراکز بهداشتی و درمانی در خارج از شهری را راه حل این مساله عنوان می کند.

**چالش های پیش روی ساماندهی پسماندهای پزشکی

از سوی دیگر هرچند اقدامات متعددی از سوی ارگان های مختلف از جمله وزارت بهداشت، سازمان محیط زیست و شهرداری ها برای ساماندهی پسماندهای پزشکی در دست اجرا است اما این مساله با چالش هایی نیز روبرو است.

'کاظم ندافی' مدیر کل مرکز سلامت محیط کار وزارت بهداشت و آموزش پزشکی در آخرین گزارش تحقیقاتی خود ، کمبود منابع مالی را یکی از چالش های مدیریت پسماندهای پزشکی ، عنوان کرده است.

به گفته وی برای ساماندهی پسماندهای پزشکی در سال جاری به 800 میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

مدیر کل مرکز سلامت محیط کار وزارت بهداشت تصریح می کند طبق ایین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها مبنی بر اینکه 'سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور باید اعتبارات لازم برای این آیین نامه را در لوایح بودجه پیش بینی کند' ، محقق نشده است.

ندافی ، کمبود منابع انسانی و نبود تدوین آیین نامه های لازم، سرمایه گذاری نکردن بخش خصوصی در این بخش و نبود آمار دقیق از میزان پسماندهای شیمیایی تولید شده در مراکز بهداشتی را از جمله چالش های پیش روی ساماندهی پسماندهای پزشکی عنوان می کند.

**انسان و محیط زیست قربانیان مدیریت ناصحیح پسماندهای پزشکی

هرگونه اختلال در مدیریت و امحای پسماندهای پزشکی، منجر به بروز انواع بیماری ها و عفونت های مختلف و آلودگی محیط زیست خواهد شد.

از سوی دیگر باید به این نکته توجه داشت که شیرابه هرگونه پسماندی از جمله پسماندهای پزشکی در زمین فرو می رود و وارد آب های زیر زمینی می شود.

بنابراین لازم است استانداردترین و به روز ترین روش ها از کم کردن حجم زباله ها از طریق جداسازی زباله های بیمارستان ها به زباله های اداری و عفونی و همچنین استفاده از زباله سوزهای مرکزی به کار گرفته شود تا پسماندهای پزشکی بطور کامل و با روشی مورد تایید کارشناسان بهداشتی، امحا شوند.

بی تردید هر گونه مدیریت ضعیف در زمینه مراقبت های بهداشتی انتقال آلودگی از پسماندهای پزشکی ، تمام کارکنان مراکز درمانی، بیماران، دست اندرکاران در حمل و نقل زباله و کل جامعه را در معرض عفونت ها و اثرات سمی و همچنین آلودگی های زیست محیطی ناشی از آن قرار می دهد.

 



تاريخ : ۱۳٩۱/٥/٢ | ۱٠:۳۱ ‎ق.ظ | نویسنده : من س ح | نظرات ()