بیماریهای پیاپی و اخذ هزینه های اضافی، تاوان حق سلب شده بیماران

هنگامی که پیرمرد از بیمارستان مرخص شد نمی دانست که کمتر از چند هفته دیگر به دلیل رعایت نکردن برخی اصول بهداشتی و مصرف ناقص دارویی دوباره در بیمارستان بستری می شود.

این بستری شدن مجدد فقط برای یک نفر اتفاق نمی افتد بلکه سالانه صدها نفر از بیماران به دلیل آنکه مورد آموزش های لازم قرار نگرفته اند باید تاوان سنگینی برای عوارض بیماری های خود بپردازند.

این درحالی است که "آموزش بیمار" ، بدیهی ترین و اصلی ترین حق یک بیمار است اما درحالی که آموزش به بیمار در کشورهای توسعه یافته یکی از ارکان نظام سلامت به شمار می رود و بطور مثال 52 درصد بیمارستان ها در آمریکا، یک "مرکز آموزش به بیمار" دارند، متاسفانه در نظام سلامت کشور به این مساله توجهی نشده است و پرسنل پزشکی در نهایت فقط به ارایه چند "نصیحت" به بیمار اکتفا می کنند.

در تعاریف بین المللی، "آموزش بیمار" ، فرایندی است که از سوی متخصصان سلامت برای انتقال اطلاعات به بیماران انجام می شود تا رفتارهای بهداشتی خود را تغییر دهند و این تغییرات منجر به بهبود وضعیت سلامت آنان شود.

ارایه دهندگان این آموزش ها می تواند پزشک، پرستار، داروساز، متخصص تغذیه، مددکاران اجتماعی و روانشناسان باشند که به نظر می رسد در کشور ما پرستاران برای ارایه این خدمات مدتوجه قرار گرفته اند.

آموزش به بیمار شامل آموزش های پیشگیری، درمان و ارتقای سلامت ، یکی از پراهمیت ترین مهارت های نظام سلامت است که در کشور نادیده گرفته شده است.

این نادیده گرفتن شدن آموزش به بیماران گاهی حتی منجر به مرگ آنان نیز می شود بطورمثال از هر گاهی یک بیمار دیابتی به دلیل خوردن شیرینی (به دلیل ناآگاهی و اینکه فکر می کند یکبار خوردن شیرینی عیبی ندارد) یا حتی به دلیل افت قند خون (به دلیل اینکه فکر می کند فردی که دارای قندبالا است دچار افت قند خون نمی شود) ، جان خود را از دست می دهد.

همچنین برخی دیگر از بیماران به دلیل آموزش نادرست و با مصرف بی رویه و طولانی مدت آنتی بیوتیک ها دچار مقاومت دارویی می شوند.

اینگونه مسایل در حالی است که آموزش بیماران یکی از وظایف اصلی پرسنل پزشکی است اما گاهی برخی پزشکان حتی حاضر نیستند به سووال های اولیه بیمار پاسخ دهند و فکر می کنند که آگاهی بیمار، موجب افزایش توقع نابجای آنان از تیم پزشکی خواهد شد.

درحالیکه این مساله موجب تسریع در بهبود سلامت بیمار می شود؛ از سوی دیگر بیماران به دلیل آنکه سلامت خود را از دست داده اند، آموزش پذیرتر از بقیه اقشار مردم هستند و باید از این فرصت استفاده کرد.


 

**کاهش هزینه ها از مهم ترین آثار آموزش به بیماران است

آموزش ندادن به بیماران موجب بروز عوارض، عود بیماری و بستری مجدد در بیمارستان ها می شود که هزینه های اضافی زیادی را به بیماران، بیمارستان ها و سازمان های بیمه گر ، تحمیل می کند.

کارشناس آموزش بیمار دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره اثربخشی اقتصادی آموزش می گوید: برنامه های آموزشی بیماران در جهان نتایج قابل توجهی از جمله کاهش هزینه ، کاهش پذیرش  مجدد بیماران و حتی کاهش تولد نوزاد نارس (با آموزش به زنان باردار) ، داشته است به طوریکه براساس نتایج اجرای این برنامه ها، برای هر یک دلار صرف شده برای آموزش به بیمار تا چهار  دلار صرفه جویی می شود.

"زینب شهپری" می افزاید: آماری از هزینه های ناشی از آموزش ندادن به بیمار در کشور وجود ندارد اما در آمریکا، سالانه حدود 69 تا 100 میلیون دلار برای مشکلات درمان ناشی از عدم ارایه آموزش هزینه می شود.

وی خاطرنشان می کند با توجه به محدودیت های مراکز مراقبت های بهداشتی و ضرورت کاهش هزینه ها که کوتاه کردن مدت بستری را می طلبد و همچنین پیشرفت های تکنولوژی پزشکی که سوال های زیادی را در مقابل بیماران قرار داده است نیاز به اطلاع رسانی و افزایش آگاهی بهداشتی مردم از اولویت و اهمیت خاص برخوردار شده است.

 

**پرستاران ، بهترین گزینه برای آموزش به بیماران

کارشناس آموزش بیمار دانشگاه علوم پزشکی تهران می گوید: بیماران انتظار دارند که پرسنل پزشکی (به ویژه پرستاران) به سوالات مراقبتی شان با دانش کامل پاسخ دهند چراکه یکی از مهم ترین حقوق بیماران ، دانستن اطلاعات کامل از سیر بیماری و درمان خود است.

شهپری با بیان اینکه آموزش به بیمار یکی از ابعاد مهم مراقبت های پرستاری و از نقش های کلیدی پرستاران در ارایه خدمات بهداشتی و درمانی به شمار می رود، ادامه می دهد: مطالعات نشان داده است که پرستاران نقش مهمی در آموزش به بیماران دارند چراکه پرستاران دسترسی بیشتری به بیمار  و خانواده او دارند و از سوی دیگر زمان بیشتری را صرف مراقبت از بیمار می کنند.

 

**مزایای آموزش به بیماران

کارشناس آموزش بیمار دانشگاه علوم پزشکی تهران در ادامه به نقش آموزش بیماران در بهبود ارتقای سلامت عمومی تاکید می کند و اقامت کوتاهتر در بیمارستان ، خروج زودتر از تخت ، آمادگی برای گذراندن دوره نقاهت در منزل ، کاهش بیماری های  مزمن ، کاهش ناتوانی و معلولیت ها را از نتایج و امتیازات آموزش بیماران عنوان می کند.

شهپری می افزاید : آموزش به بیمار باعث افزایش رضایت مددجو ، بهبود کیفیت زندگی ، اطمینان از تداوم مراقبت ها ، کاهش اضطراب بیمار ، کاهش بروز عوارض بیماری و افزایش شرکت در برنامه های مراقبت بهداشتی و افزایش استقلال مددجو در انجام فعالیت های روزانه می شود .

وی یادآور می شود طبق مطالعات انجام شده، افزایش دانش و مهارت بیمار موجب کاهش استرس و اضطراب شده و کاهش مصرف داروهای مخدر پس از عمل را در آنان به همراه داشته است.

به گفته این کارشناس آموزش بیمار دانشگاه علوم پزشکی تهران،  آموزش قبل از ترخیص بیمار، رعایت رژیم دارویی او را 50 درصد بهبود می بخشد و 42 درصد از پذیرش مجدد بیماران با انجام آموزش توسط پرستار کاسته می شود.

شهپری می گوید: از سوی دیگر عدم اجرای آموزش به بیمار موجب می شود تا بیماران در مراقبت از خود دچار اشتباه شوند و در برخی موارد به خود آسیب رسانند .

وی، حفظ و ارتقای سلامتی و پیشگیری از بیماری ها، بازگشت به سلامتی، سازگاری با اختلال در عملکرد را از اهداف آموزش به بیمار ذکر می کند.

 

 

**چه مسایلی باید به بیماران آموزش داده شود

"زینب چاووشی" سوپروایزر آموزش بیماران در بیمارستان فارابی نیز درباره آموزش بیمار  می گوید: بیماران به اطلاعات و مهارت هایی نیاز دارند تا به آنان برای دستیابی به سطوح مطلوب سلامتی کمک کند.

وی می افزاید: این اطلاعات علاوه بر اطلاعات بهداشتی حتی می تواند اطلاعات از فضای بیمارستانی و نیز کار با ابزار پزشکی را در بر بگیرد.

این سوپروایزر آموزش بیماران در بیمارستان فارابی ادامه می دهد: مراحل تشخیص و درمان بیمار و شناخت مراقبت ها در منزل مانند استفاده از دارو ، رژیم غذایی، فعالیت ، تداوم بازتوانی و پیشگیری از عود و عوارض بیماری از جمله مسایلی است که باید به بیمار و حتی خانواده بیمار آموزش داده شود.

چاووشی تاکید می کند خانواده جزء حیاتی برای بازگشت بیمار به سلامتی است و ممکن  است نیاز باشد به اندازه بیمار، اطلاعات لازم را کسب کند .

وی در تعریف  آموزش به بیمار نیز یادآور می شود آموزش به بیمار فرآیندی است که فرصت های یادگیری را برای بیمار و خانواده او در زمینه بیماری، درمان، مکانیسم های سازگاری و افزایش مهارت ها فراهم می کند.

چاووشی افزایش پذیرش مراحل درمانی از سوی بیمار، کسب توانایی خود مراقبتی برای کنترل شرایط توسط بیمار، افزایش رضایتمندی از خدمات ارایه شده، کاهش اضطراب بیمار، افزایش نتایج درمان با پایبندی بیشتر بیماران به اقدامات مراقبتی، کاهش بروز عوارض بیماری، تکمیل برنامه های درمانی، کاهش پذیرش مجدد بیماران، بهبود کیفیت زندگی بیمار و کاهش هزینه های درمانی و بهداشتی را از تاثیرات آموزش به بیماران عنوان کرد.

وی تاکید می کند باید در آموزش به بیمار مولفه هایی مانند انگیزه، توانایی یادگیری ، محیط آموزشی، سن، توانایی جسمی، وضعیت روحی ، مرحله سازش با بیماری ،عقاید دینی و وضعیت اقتصادی و اجتماعی را مد نظر داشت.

 

**وضعیت آموزش به بیمار در کشور

به گفته سوپروایزر آموزش بیماران در بیمارستان فارابی ، مطالعات پراکنده در کشور در سال های گذشته حاکی از آن است که پرستاران در شیفت 405 دقیقه ای صبح تنها 2/8 دقیقه صرف آموزش به بیمار  می کنند .

چاووشی می گوید: همچنین مطالعه ای در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می دهد با وجود اینکه پرستاران دارای نگرش مثبتی نسبت به آموزش بیمار هستند اما این رسالت به خوبی انجام نمی شود و از این مساله نه تنها بیمار و خانواده او بلکه جامعه نیز رنج می برد .

وی ادامه می دهد: براساس نتایج یک تحقیق دیگر  در بخش های اورژانس بیمارستان های علوم پزشکی تهران، فقط 1/37 درصد آنها از آموزش های ارایه شده توسط پرستاران رضایت داشتند.

 

**موانع آموزش به بیمار در کشور

"فاطمه رخشانی" مدیرکل آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره موانع آموزش به بیمار در کشور  می گوید: فقدان دانش، کمبود وقت، پرسنل، منابع ناکافی و محیط نامناسب از جمله موانع آموزش بیماران به شمار می رود.

دکتر "فاطمه رخشانی"  می افزاید: اغلب پزشکان حتی نمی دانند چگونه باید به بیماران آموزش دهند بطور مثال بخش عمده ای از مطالب آموزشی پزشکان عمومی به بیماران دیابتی متفاوت از یکدیگر است.

وی ادامه می دهد: متاسفانه در زمینه آموزش به بیماران، استانداردسازی لازم نشده است درحالی که اگر این استانداردها تعیین شود کار پزشکان نیز راحت تر می شود.

مدیرکل آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت در ادامه به نقش موثر پرستاران در آموزش بیماران اشاره کرد و گفت: اگر پرستاران بابت آموزش به بیماران، امتیازی کسب نکنند در اجرای برنامه های آموزشی به موفقیتی دست نمی یابیم.

رخشانی تاکید کرد لازم است شرایط برای اخذ امتیازهای ویژه پرستاری بابت آموزش بیماران، مهیا شود.

وی با بیان اینکه آموزش به بیماران باید مداوم باشد، یادآور شد باید گروه های آموزش به بیماران در بیمارستان ها تشکیل شود چراکه بطور مثال هم اکنون اغلب بیماران نمی دانند از زخم های پس از عمل چگونه باید مراقبت کنند.

رخشانی ادامه داد: سنجش توان بیماران، ارزیابی ارزش ها و اعتقادات، تعیین سطح سواد و زبان بیماران در اثربخشی آموزش ها نقش بسزایی دارد.

 

**لزوم تدوین دستورالعمل جامع آموزش بیمار

معاون درمان وزیر بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی نیز درباره آموزش بیمار بر لزوم تدوین دستورالعمل جامع آموزش بیمار در مراکز درمانی تاکید می کند و  می گوید:باید نظام جامعی را برای همه مراکز درمانی، تنظیم کنیم.

دکتر "حسن امامی رضوی" می افزاید: همچنین باید تلاش شود که آموزش ها به بیماران به صورت گروهی باشد تا از تجربیات بقیه بیماران برای آموزش استفاده کنیم.

وی ادامه می دهد: هنگام درمان بیماران باید به نیازهای متعدد آنان مانند انجام فرایض دینی و نماز توجه کنیم و برای این کار از نهادهای دیگر نیز کمک بگیریم.

معاون وزیر بهداشت با تاکید بر اینکه بیماران پس از ترخیص نیازمند برنامه های خود مراقبتی هستند، می گوید: بسیاری از مطالب از عوارض بیماری گرفته تا اطلاعات مربوط به فضای بیمارستان ها، زنگ اخبار و نحوه استفاده از اهرم های تخت به بیماران آموزش داده نمی شود.

امامی رضوی اضافه می کند: برخی بیماران از روستاها به بیمارستان ها مراجعه می کنند و با توجه به اینکه تخت های بستری، برقی شده است هنگام جابجایی اهرم ها، دستشان لای این اهرم ها گیر می کند بنابراین پرسنل پزشکی باید زمانی را به آموزش اینگونه مطالب به بیماران اختصاص دهند.

وی یادآور می شود: بیمار باید پرستار، پزشک، دستیار و دانشجوی پزشکی را در بیمارستان ها بشناسد تا انتظار و توقعش در حد مسوولیت آنان باشد.

معاون وزیر بهداشت گفت: از این به بعد آموزش بیماران در اعتبار بخشی بیمارستان ها لحاظ خواهد شد بنابراین لازم است در هر بیمارستانی، یک کمیته آموزش به بیمار، تشکیل شود.

امامی رضوی، ارایه اطلاعات دقیق در مورد وضعیت سلامت فرد، توانمندسازی بیمار و همراهان برای پیروی از درمان، کاهش هزینه های بستری و مدت اقامت در بیمارستان و افزایش احتمال مراجعه بموقع بیمار در ویزیت های بعدی را از جمله اهداف آموزش به بیماران در مراکز درمانی عنوان کرد.

هرچند برنامه های اولیه برای استقرار نظام آموزش بیمار در بیمارستان ها آغاز شده است اما فراگیر و رسمی شدن این مساله نیازمند ایجاد زیرساخت و الزامات قانونی است. 



تاريخ : ۱۳٩۱/۱٠/۱۸ | ۱٠:۱٢ ‎ق.ظ | نویسنده : من س ح | نظرات ()