تیم پزشکی در اقدامی اورژانسی به سرعت گوش نوجوان 14 ساله را تخلیه می کند؛ اقدامی برای نجات جان کودک از عفونت و به قیمت محرومیت از شنوایی. در حالی که می شد با اقدامات درمانی ساده حس شنوایی او را حفظ کرد.

باز بودن قسمت فوقانی لب یا کام به نام شکاف کام یا "لب شکری" معروف است، بیماری که ظاهری نازیبا به چهره فرد می دهد اما وضعیت ظاهری لب ها و بینی در این بیماری فقط بخشی از مشکلات است.اختلال در تغذیه، تکلم، شنوایی، دندانی-فکی و همچنین اختلالات روحی و روانی از دیگر عوارضی است که کودک مبتلا به شکاف کام را تهدید می کند. طبق آمارهای نیمه رسمی از استان های مختلف کشور از هر 700 تا یک هزار تولد زنده، یک کودک با شکاف کام به دنیا می آید که جمعیت کمی هم نیست.

شکاف کام به آن معنا است که قسمت های لب و کام هنگام تکامل جنین به یکدیگر متصل نشده اند اما غیر از شکاف لب و بینی در تعدادی از بیماران در اعضای دیگر بدن مانند قلب ،کلیه ها،دست و پا و سیستم عصبی ، ناهنجاری هایی دیده می شود که نیازمند درمانی طولانی مدت توسط متخصصان است.



**درمان دیرهنگام کودکان مبتلا به شکاف کام، بزرگ ترین اشتباه والدین

برخی والدین تصور می کنند دوران نوزادی، سن مناسبی برای درمان های شکاف کام و عمل جراحی نیست و صبر می کنند تا کودکان بزرگ تر شوند درحالیکه هرچه سن کودکان بیشتر شود درمان مشکل تر و عوارض جانبی آن بیشتر خواهد شد و ممکن است به قیمت از دست دادن بخشی از سلامت کودک تمام شود.

یک متخصص گوش و حلق و بینی در این باره می گوید: اگر کودکان مبتلا به شکاف کام در همان هفته نخست تولد به متخصصان ارجاع داده شوند ، نقص آنان به سرعت درمان می شود و می توان کاری کرد که اصلا ضایعه در ظاهر کودکان دیده نشود.

دکتر "عطیه قوامی" می افزاید: هرچه کودکان دیرتر به پزشک مراجعه کنند نتایج درمان شکاف کام آنان، کمتر رضایت بخش خواهد بود.

وی ادامه می دهد : نخستین متخصصی که کودک مبتلا به شکاف کام را در دو هفته اول تولد معاینه می کند ، متخصص ارتودنسی است چراکه می تواند با ساخت پروتزهایی، شکاف های لب ، کام و برآمدگی لثه ها را به هم نزدیک سازد تا ترمیم های حیاتی بعدی صورت گیرد.

این متخصص گوش و حلق و بینی با بیان اینکه نتایج درمان بسته به زمان ارجاع بیمار متفاوت است، اضافه می کند: متخصصان گوش و حلق و بینی از سه ماهگی شنوایی کودکان مبتلا به شکاف کام را کنترل می کنند چراکه اگر این بیماری به دلایل سندرمی ایجاد شده باشد می تواند موجب اختلالات شنوایی و نیاز به سمعک شود.

قوامی می گوید: نوزاد پس از ورود به یک و نیم ماهگی، چنانچه کام آنان ناقص باشد ، گوش آنها خوب هوا نمی گیرد و صداها را بم و گنگ می شنوند و اگر نتوانند صداها را خوب تشخیص دهند ، قسمتی از مغز که مسوول هوش ، شنیدن و صحبت کردن است رشد نمی کند.

وی می افزاید: این مشکلات موجب می شود اگر کودکی IQ (ضریب هوشی) 120 داشته باشد، ضریب هوشی اش به 100 تبدیل شود.

قوامی تصریح می کند گاهی والدین به این بیماری توجه نمی کنند و موجب صدمه زدن به حس شنوایی کودکان خود می شوند، برخی از این کودکان تازه در دوران مدرسه شناسایی می شوند.

به گفته این متخصص گوش و حلق و بینی، 95 درصد کودکان مبتلا به شکاف کام، مشکل شیپور استاش (مجرای باریکی که گوش میانی را به حلق وصل میکند) دارند بنابراین در 10 ماهگی آنان را عمل می کنیم و دستگاه تهویه کوچکی داخل گوش قرار می دهیم تا صداها طنین مناسب پیدا کرده و کودکان راحت تر صحبت کنند.

قوامی ادامه می دهد: چون هوا داخل گوش کودکان مبتلا به شکاف کام نمی رود ، مایع چسبنده داخل گوش نیز موجب تخریب گوش می شود.

وی در ادامه به بیمار 13 ساله خود در بیمارستان حضرت فاطمه (ص) اشاره می کند که به دلیل بیماری شکاف کام، پرده گوش او به داخل گوش مکیده شده بود و بطور اورژانسی گوش او تخلیه می شود تا حداقل سلامت او حفظ شود.


**برای درمان شکاف کام یک پزشک کافی نیست

درمان شکاف کام کودک در تخصص یک پزشک به تنهایی نیست بلکه تیمی از متخصصان متعدد باید تشکیل شوند تا بتوانند یک کودک را بطور کامل درمان کنند.

قوامی متخصص گوش وحلق و بینی می گوید: برای درمان یک کودک مبتلا به شکاف کام ، تیمی متشکل از متخصصان ارتودنسی، جراحی پلاستیک، گوش و حلق و بینی، گفتار درمانی، سنجش شنوایی، اطفال ، دندانپزشک و روانپزشک باید تشکیل شود.

به گفته وی، اینگونه تیم ها هم اکنون در بیمارستان های حضرت فاطمه (ص) ، امام خمینی (ره) و اصفهان تشکیل شده است.



**مشکلات سلامت روان در خانواده مبتلایان به شکاف کام

این متخصص به حضور روانپزشک در تیم درمانی تاکید ویژه ای دارد و می گوید: اغلب خانواده های دارای کودکان مبتلا به شکاف کام دارای مشکلات سلامت روان نیز هستند ؛ مادر احساس گناه و پدر در خانه درگیری هایی ایجاد می کند.

قوامی می افزاید: خود کودک نیز در سن پنج سالگی درمی یابد که تفاوت هایی با دیگر کودکان دارد که این مساله بار روانی زیادی ایجاد می کند.

وی تاکید می کند اینگونه بیماران حتما باید از سوی متخصص اطفال نیز معاینه شوند چراکه اگر علت بیماری به دلایل عوامل سندرمی ایجاد شده باشد می تواند منجر به بروز بیماری های قلبی و کلیوی در کودکان شود.



**استرس های اجتماعی از دلایل ایجاد شکاف کام در کودکان

این متخصص می گوید: هنگامی که استرس های اجتماعی در جامعه ای زیاد می شود شیوع شکاف کام در آن جامعه نیز بیشتر خواهد شد.

قوامی می افزاید: بطور مثال کودکان اتباع افغانی در ایران بیشتر دچار شکاف کام می شوند چراکه با استرس های اجتماعی بیشتری در جامعه خود روبرو هستند.

وی خاطرنشان می کند بیماران افغانی با مشکلاتی در پرداخت هزینه ها -حتی هزینه های درمانی دولتی- مواجه هستند.



**عوامل متعددی در ایجاد شکاف کام نقش دارند

دکتر "عبدالجلیل کلانتری هرمزی" رییس بیمارستان فوق تخصصی جراحی پلاستیک 15 خرداد درباره دلایل ایجاد شکاف کام  می گوید: یکی از دلایل ایجاد این نقص، عوامل ژنتیکی است بطور مثال اگر سابقه این بیماری در پدر و مادر، پدر بزرگ و مادر بزرگ و بستگان دور و نزدیک وجود داشته باشد احتمال ابتلای کودک به این بیماری نیز افزایش می یابد.

وی می افزاید: عوامل دارویی یکی دیگر از دلایل ایجاد شکاف کام است به آن معنا که اگر زنان باردار در سه ماهه اول بارداری از داروهای ضدتشنج یا آسپرین یا برخی ویتامین ها مانند ویتامین A ، زیاد مصرف کنند، جنین آنان دچار شکاف کام خواهد شد.

این متخصص جراحی پلاستیک ادامه می دهد: عفونت های ویروسی زنان باردار در سه ماهه نخست بارداری مانند سرخک یا سرخجه نیز منجر به عدم تشکیل لب بالا یا نقص در لب جنین می شود.

کلانتری هرمزی می افزاید: جنین از هفته چهارم شروع به تکمیل شدن می کند و لب بالا در هفته دوازدهم بارداری در جنین شکل می گیرد بنابراین هر عاملی در این دوران می تواند منجر به نرسیدن لب های جنین به یکدیگر شود؛ هرچه این عوامل زودتر رخ دهد شدت ایجاد شکاف لب و کام نیز بیشتر است.

وی اضافه می کند: استرس ها، خونریزی های دوران بارداری، مصرف الکل و سیگار و عوامل ناشناخته دیگر می توانند موجب ایجاد شکاف کوچک در یک طرف لب تا شکاف های وسیع لب بالا و کام حتی در دو طرف لب شود.

وی تاکید می کند این عوامل حتی گاهی موجب می شود که پایه بینی و قسمت میانی فک بالا ، تشکیل نشود؛ شکاف کام بسته به شدت آن ، درمان های مختلفی دارد.

برخی تحقیقات نیز سن بالای پدر و مادر، استفاده از لوازم آرایشی، مصرف نکردن فولیک اسید از سوی مادران در دوران بارداری ، برخی از بیماری های مادر مانند دیابت ، کمبودهای تغذیه ای و اکسیژن کودک در دوران جنینی و مصرف داروهایی مانند کورتون،استامینوفن، آنتی بیوتیک ها و داروهای ضد افسردگی از سوی مادر را از جمله دلایل ابتلای کودک به شکاف کام ، عنوان کرده اند.



**تشخیص شکاف کام در دوران جنینی با سونوگرافی میسر است

این متخصص اضافه می کند: امروزه تشخیص بیماری شکاف کام از ماه چهارم و پنجم بارداری با آزمایشات سونوگرافی ، میسر است.

کلانتری هرمزی تصریح می کند البته در این دوران کاری برای کودک نمی توان انجام داد اما به محض تولد، کارهای درمانی و مشاوره ای شامل دادن اطلاعات و آرامش به والدین، آغاز می شود.

وی می گوید: برخلاف تصور بسیاری از والدین که فکر می کنند فرزند مبتلا به شکاف کام آنها نمی تواند از شیرمادر تغذیه کند، بهترین تغذیه برای این کودکان شیر مادر است.

کلانتری هرمزی تاکید می کند بهترین زمان عمل جراحی شکاف لب برای کودکان، سه ماهگی و برای جراحی شکاف کام، 9 تا 18 ماهگی است.



**پرونده درمانی مبتلایان به شکاف کام چه زمانی بسته می شود؟

رییس بیمارستان فوق تخصصی جراحی پلاستیک 15 خرداد که از ترمیم شکاف کام به عنوان "رتوش چهره" یاد می کند، می گوید: پرونده درمانی کودکان مبتلا به شکاف کام تا پنج سالگی به طور کامل بسته می شود.

کلانتری هرمزی می افزاید: اگر شکاف کام در کودکان وسیع و گسترده باشد به عمل های جراحی متعددی نیاز دارد.

وی تصریح می کند بیماری شکاف کام در برخی کودکان حتی تا 18 سالگی نیاز به پیگیری دارد.



**مقایسه شیوع شکاف لب و کام در دختران و پسران

رییس بیمارستان فوق تخصصی جراحی پلاستیک 15 خرداد می گوید : شکاف لب به تنهایی در پسران و شکاف کام به تنهایی در دختران شیوع بیشتری دارد اما شکاف لب و کام با هم در پسرها بیشتر است.

کلانتری هرمزی می افزاید: هرچند شیوع بیماری شکاف کام در کودکان مشاهده می شود اما ما گاهی حتی بیماران 50 ساله نیز داریم که تا این سن ، نسبت به بیماری بی توجه بوده اند.



**شکاف کام شایع ترین ناهنجاری مادرزادی چهره در ایران

به هرحال بیماری شکاف کام ، شایع ترین ناهنجاری مادرزادی چهره (فک و صورت) به شمار می رود که می تواند عوارض خطرناکی به همراه داشته باشد بنابراین آگاهی والدین از این عوارض و همچنین اقدامات لازم برای شناسایی این بیماران در مناطق محروم از سوی مسوولان می تواند سلامت بسیاری از کودکان کشور را حفظ کند.



تاريخ : ۱۳٩۱/۱٠/٢٤ | ۱٠:٠٧ ‎ق.ظ | نویسنده : من س ح | نظرات ()